Լավ մարդ է, բայց իր օգուտն ու վնասը չի ջոկում, ձին քացի է տալիս նրան, եզը` հարու: Անխելք է, ձին պոզ չունի` կանգնիր առջևը, եզը քացի չունի` կանգնիր ետևը: Օրենք է, պիտի ենթարկվես:
Հրանտ Մաթևոսյան,
«Մեսրոպ»
 Հին ծանոթներիցս մեկն ապրելու հոգսի մեջ իմ ջլատվելը նկատելով մտերմաբար կշտամբեց, ասաց. «Դիվանագետ չես, ախր, հեչ դիվանագետ չես, ապրելու ձևը չգիտես. փոխանակ աշխատանք որոնես` արդարություն ես որոնում»: Ես փորձեցի իմանալ, թե ինչ է հասկանում դիվանագետ ասելով, և նա մի երկար ու մանրամասն մշակած տեսություն զարգացրեց, որի էությունն այն էր, թե...

 Մեծ իմաստասերին` Կոնֆուցիոսին հարցնում են. «Պատերազմում հաղթելու համար ի՞նչ երեք պայման կնշեք»: Պատասխանում է. «Հաց, զենք և ոգի»: Թիվը կրճատում են. «Երկո՛ւ պայման»: Պատասխանում է. «Զենք և ոգի»: Հարցը դառնում է ավելի հանդուգն. «Մե՛կ պայման»: Պատասխանում է. «Ոգի»...
 Քարանձավի պաղ լռության մեջ գազան հայտնվեց, ու քարանձավի մութ անկյունում կուչ եկած մարդն ինքն իր սարսափի մեջ պրկվեց. դրսում արև ու կյանք էր, ներսում` դեռ նոր հյուսվող մղձավանջ, և կյանքն ու մահը դեմառդեմ կանգնած իրար նայեցին: Պահը գործողություն էր թելադրում, և այստեղ ոգին արթնացավ, առաջին տեսնողը երկրորդին հրեց, երկրորդը` երրորդին, երրորդը`..., ու ոգին կալմեջ արեց գազանին: Եվ երկնքի կապտաճերմակ ցոլքը իջավ ու լուսավորեց անձավը: Նորից ընթացք տվեց խաթարված կյանքին: Մարդը դարձյալ կար. արևը նայեց նույն ջերմությամբ, բողբոջը պայթեց նույն հրճվանքով, նորամանուկը անգիտակից զվարթությամբ ծափ տվեց քնի մեջ, ու ոգին ներքաշվեց պատյան:

 Օպերային թատրոնի հրապարակում աղջնակը թիթեռ էր նկարում. մի քանի գիծ քաշելուց հետո կավիճը ձեռքին կանգնում, վիզը աջ ու ձախ թեքելով նայում էր պատկերին, իր ճերմակ երևակայության մեջ մանրամասները ճշտում ու դարձյալ շարունակում էր նկարել: Տեսնել էր պետք, թե ինչ ինքնամոռաց նվիրումով ու մեծիկ լրջությամբ էր սևեռվել գիծ ու պատկերի վրա: Փոքրիկ նկարչուհու այդօրինակ ինքնամոռացությամբ հմայված` ես կանգնել նայում էի նրա անվարժ շարժումներին, և հանկարծ անցած-գնացած օրերի երթից պոկվեց ու իմ մեջ դղրդյունով արթնացավ ծանր, հերոսական ժամանակների այն հին, տարաշխարհիկ պատկերն ու եկավ արտապատկերվեց այսօրվա լուսավոր դեմքին...
 Արցախյան շարժման սկիզբն էր: Ինքն իր մեջ պրկված, գույժի դողէրոցքով բռնկված մի օր... Ժողովուրդը դեպի Օպերայի հրապարակ էր գնում: Լարված, ինքնամփոփ ընթացք էր: Օդի մեջ ինչ-որ տագնապներ էին ծնվում-ահագնանում, ինչ-որ դիվային քրքիջներ էին լսվում գեհենի հեռուներից և միմյանց շուլալվելով մղվում դեպի հիշողության խորքերը:

 Պատահաբար հանդիպեցի նրան` իմ հին ծանոթին` Արցախյան պատերազմ մեկնած գիտությունների թեկնածուին ու պատերազմից հաղթանակած վերադարձած ազատամարտիկին: Մենք երկար զրուցեցինք: Թեպետ երկար ժամանակ էր անցել, բայց նա դեռ լիքն էր բերկրանքի ու ցավի միախառն թանձրույթով. հոգու խորքից հրաբխվում ու խաղաղվում էր: Ես ակամայից մասնակիցն ու վկան դարձա կռվի դաշտից փառքով վերադարձածի ոգու ցնծության ու իր աշխատավայրում նրան սպասող հիասթափությունների: Նրա հին հիշողությունները, ապրածն ու զգացածը դարձան իմը, այսուհետ թող դառնան նաև` ձերը...
 ...Երկու տարվա բացակայությունից հետո երբ նա նորից գիտահետազոտական ինստիտուտ մտավ` ամեն ինչ փոփոխված տեսավ: Լսել էր, գիտեր, որ սեփականաշնորհման ինչ-որ գործընթացներ էին եղել, բայց այն ինչ տեսավ` երևակայությունից դուրս էր:

Ես հեռուստացույցը միացրի ճիշտ այն պահին, երբ հաղորդավարը նոր էր սկսում զրույցը մեր քաղաքական հայտնի գործիչներից մեկի հետ: Դեռ մուտքի ներածականում մի տեսակ տոնական հանդիսություն կար. հաղորդավարը մի այնպիսի ոգևորությամբ ու մեծարանքով ներկայացրեց հյուրին, և հյուրը մի այնպիսի խանդավառ արժանապատվությամբ վարժապետի դիմակ հագավ, որ ասես նրա հենց առաջին խոսքով առնվազն հարթեցնելու էին Լիբիայում կամ Սիրիայում խորացած քաղաքական ներհակությունների կնճիռները: Ու նա խոսեց. Այդպիսի գիտակցված արժանապատվությամբ երևի թե կյանքում գոնե մեկ անգամ Աստծո երեսը տեսած հանճարը կխոսեր... Խոսելիս հաղորդավարին նայում, բայց կարծես նրան չէր տեսնում, հայացքն ասես հաղորդավարից անցնում ու նայում էր նրա թիկունքում դրված անտեսանելի մի հայելու:

Ախր ես ինչպե՞ս վեր կենամ գնամ, Ախր ես ինչպե՞ս ուրիշ տեղ մնամ...
Համո Սահյան
Շեկ աքաղաղը ցանկապատի վրայից ծուղրուղու կանչեց ու մոլորվեց. ձայնին ձայնակցող չեղավ, ձայնն իր հետ ուրիշ ձայն չբերեց: Եվ աքաղաղի հետ մոլորվեցինք նաև մենք, որովհետև մեզ ձայնակցողներն էլ են աստիճանաբար քչանում:

Երկրաշարժը խփեց ծագող արևի երկրին` Ճապոնիային: Երկրաշարժը խփեց, ու աշխարհի ամենախիզախ մտքի երկիրը անակնկալի հեգնանքից մի պահ երերաց: Արև է պատկերված Ճապոնիայի դրոշի վրա, արև է խորհրդանշում երկրի զինանշանը, ու երկրաշարժը խփեց արևի խորհրդանիշին: Եվ Ֆուձիյամա սրբազան լեռը համրացավ հարվածի թափից: Հարվածն իջավ տիեզերական ուժգնությամբ, ու երկրաշարժին հաջորդած ցունամին կարծես եկավ երկրի երեսից ջնջելու քաղաքակրթության ու բանականության հետքերը: Հերթական նախազգուշացո՞ւմ էր մարդկությանը` միտքը չափի բերող մտրակով, կույր դիպվածի քմահաճո՞ւյք էր, թե պարզապես մենք ենք երկրի վրա մեզ արդեն Աստված կարծում...

Սկզբում խաղաղ ու կայուն անդորր էր. կարմիրների երկրի հսկա ջրաղացքարը անշեղորեն պտտվում ու հավասարության և եղբայրության աղուհաց էր բաժանում աջ և ահյակ, կարմիրների ծիածանը ճտվտում ու բազմազգ ժողովրդի մեջ իր հրճվանքն էր հավասարապես բաշխում, գերտերության ղեկավարը փռշտում էր կարմիրների մայրաքաղաքում, ու տողանի կանգնած խայտաբղետ զանգվածը զինվորական խմբաձայնով երախտագիտորեն արձագանքում էր` առողջություն… Շինծու, թե իրական` ապահովությունն առկա էր. գաղափարախոսության լրջությունը առանձնապես լուրջ չընդունելով` ապրում էին կեցության նվազագույն խնդիրը լուծված տեսնելու գիտակցությամբ, իսկ գերտերության ղեկավար կազմի զառամախտով տառապող ծերակույտը, անհոգ խաղաղության մեջ մրափելով, իրենց խարխլված ուղեղների զառանցանքը կաղնեփայտե դագաղում հավերժության պատրանքով ամփոփելու հեքիաթն էր հյուսում: Այդ հետո էր, որ տիեզերական շերեփն անակնկալ կախվեց ու խառնեց ժամանակի չափումները:

Պետականության կորստի տարբեր ժամանակահատվածներում մենք օտարի մամլիչի ու կեցության սեփական կանոնները պարտադրող գմբեթի տակ ենք գոյատևել և, ինքնուրույն գործելու հնարավորությունից զրկված լինելով, հաճախ ենք խորհել. մենք մեզ ճանաչո՞ւմ ենք, գիտե՞նք մեր ազգային ներուժի պարագծված սահմանները, մեր հավաքական կամքի գիտակցությունն ունե՞նք, թե՞ դիպվածի քմահաճույքն է մեր վարքի կառավարը:

Հայաստանից վաղուց գնացած ու նորից վերադարձած ուսանողական ընկերոջս երբ հանդիպեցի, առօրյա` ի՞նչ կա-չկա հարցուփորձից հետո ժպտաց, ասաց. «Էլի գրո՞ւմ ես...»: