1968 թ. ԱՄՆ-ի Ալաբամա նահանգի Հեյլիվիլ քաղաքում սկսեց գործել ԱՄՆ-ում առաջին փրկարարական ծառայության հեռախոսահամարը` 911-ը: Արտակարգ իրավիճակների ընդհանուր հեռախոսահամարի գաղափարն այդ ժամանակ նորություն չէր` նման ծառայություններ վաղուց գործում էին եվրոպական մի շարք երկրներում: 1937 թ. Մեծ Բրիտանիան առաջին երկիրը դարձավ, որտեղ ստեղծվեց և սկսեց կիրառվել վթարային իրավիճակների արձագանքման հեռախոսահամարը` բաղկացած երեք 9-ից: Այդ հեռախոսահամարին արձագանքում էին ոստիկանական, հրշեջ և բժշկական ծառայությունները: ԱՄՆ-ում նման հեռախոսահամար ստեղծելու գաղափարն ի հայտ եկավ միայն 1957 թ.` Հրշեջների ազգային ընկերակցության առաջարկով:

Եվ 1968 թ. AT&T ընկերությունը հրշեջ, ոստիկանական և բժշկական ծառայություններին միասին սպասարկող և ԱՄՆ-ի ամբողջ բնակչությանը հասանելի համընդհանուր հեռախոսահամար ստեղծելու պատվեր ստացավ: AT&T ընկերության աշխատակիցները երկար մտորելուց հետո ընտրեցին 9 և 1 թվերի համադրությունը` 911 հաջորդականությամբ` բացատրելով, որ այդ համարը հեշտությամբ է հիշվում և այն հավաքելու համար շատ ժամանակ չի պահանջվում: ԱՄՆ-ի Կոնգրեսը հավանության արժանացրեց ընկերության առաջարկը և օրենք ընդունեց, որի համաձայն 911 համարին տրվեց արտակարգ բոլոր իրավիճակների արձագանքման ազգային հեռախոսահամարի կարգավիճակ: Այսօր ԱՄՆ-ում այդ ծառայության օպերատորները տարեկան 200 մլն հեռախոսազանգ են գրանցում և սպասարկում: Այսօր 911 ծառայությունը հասանելի է նաև Հայաստանում և եթե մինչ 2011 թ. մեզ համար զարմանալի էր, որ այդ հեռախոսահամարը հավաքելով` կարելի է օգնություն խնդրել հրդեհների, գողությունների, ավազակային հարձակումների և արտակարգ այլ դեպքերում, կենդանիներին փրկելու, երբեմն էլ անհեթեթ թվացող այլ իրավիճակների մեջ հայտնվելու ժամանակ, ապա այսօր տեղական 911 ծառայության օպերատորներն են անհեթեթ «ահազանգերի» ձեռքից կրակն ընկնում:
 Հայաստանում ծառայությունը գործում է 2011 թ. սեպտեմբերից` արտակարգ իրավիճակների նախարարության ճգնաժամային կառավարման կենտրոնի իրավասության տակ, բայց 2011-ի ընթացքում 911 հեռախոսահամարը հավաքած բաժանորդների հսկայական թիվը վկայում է մեր երկրում ծառայության մեծ պահանջարկի մասին: Ինչպես մեզ տեղեկացրեց ճգնաժամային կառավարման կենտրոնի պետ, փրկարար ծառայության գնդապետ Հովհաննես Խանգելդյանը` 2012 թ. հունվարի 9-15-ը ծառայության օպերատորները մոտ 37 000 զանգ են գրանցել: Սակայն դրանք հիմնականում հասցեագրված են եղել այլ ծառայությունների: Օրինակ` շատ են եղել բջջային օպերատորների քարտերի արգելափակման մասին ահազանգերը, և բաժանորդները 911-ի օպերատորներին խնդրել են օգնել` իրենց հեռախոսն արգելափակումից հանել: Պարոն Խանգելդյանի հավաստմամբ այդ բաժանորդների` 911 ծառայությանը դիմելու պատճառն այն է եղել, որ արգելափակված հեռախոսահամարից հնարավոր է եղել հավաքել միայն արտակարգ դեպքերի ծառայությունների հեռախոսահամարները, և նրանք հավաքելով ոստիկանության 102 համարով` միացել են 911-ին, քանի որ այդ երկու համարները միակցված են:
 911 ծառայության օպերատորներին հաճախ դիմում են նաև բժշկական ու կենցաղային հարցերով` նրանցից համապատասխան օգնություն ակնկալելով: «911-ն իհարկե ներառում է նաև տեղեկատվական որոշակի ծառայություն մատուցելու գործառույթ: Փորձը ցույց է տվել, որ բոլոր երկրներում 911-ին ուղղված զանգերի մեծ մասը չի առնչվում այդ ծառայության բուն գործունեությանը, բայց ծառայության խնդիրն է մարդկանց հնարավորինս օգտակար լինել»,- ասում է գնդապետը: Հայաստանում 911 ծառայության հեռախոսահամարն անվճար է և դրանից օգտվելով` շատերն են փորձում իրենց մենակությունը կամ պարապությունը լրացնելու համար վերցնել խոսափողը և հավաքել 911` օպերատորների հետ խոսքուզրույցի բռնվելու ակնկալիքով: Մեկը փորձում է հայտնել իր քաղաքական դիրքորշումները, բողոքել երկրի տնտեսական, սոցիալական վիճակից, մեկ ուրիշն էլ իր անձնական ողբերգությունը կամ կյանքի դժվարին պայմաններից է պատմում: Բայց դե ծառայությունը նման բողոքներին արձագանքելու առաքելությամբ չի ստեղծվել, և այդպիսի հեռախոսազանգերը սովորաբար օպերատիվ արձագանքման չեն արժանանում: Եթե տեղին է լինում, օպերատորը քաղաքավորությամբ որևէ խորհուրդ է տալիս կամ համբերատար բացատրում, թե որն է 911-ի գործառույթը:
 Պարոն Խանգելդյանի տեղեկացմամբ` զանգերի 10-15 տոկոսը «խուլիգանական» են, դրանց հեղինակները հիմնականում դեռահասներն են` «զանգում են` հայհոյում, անպարկեշտ արտահայտություններ անում»: «Երբեմն էլ երեխաներն են զանգահարում` հետաքրքրությունից դրդված և լռում են կամ ծնողը երեխային կերակրելիս նրան զբաղեցնելու համար հավաքում է ծառայության հեռախոսահամարը և խոսափողը դնում երեխայի ականջին: Երեխայի թոթովախոսությունն ու գդալի ձայնը լսելով` մեր օպերատորները ստիպված են լինում հետ զանգել և ծնողին զգուշացնել` հեռախոսագիծը զուր չզբաղեցնել, քանի որ դա խանգարում է ծառայության օպերատիվ աշխատանքին»: Ի դեպ մշտական «զրուցակիցներից» են հոգեբուժարանի հիվանդները, որոնք կեղծելով համաշխարհային պատմական որևէ կերպարի ձայնը` փորձում են նրա անունից ինչ-որ բան հայտնել կամ զրույցի բռնվել օպերատորի հետ: Նման դեպքերում ըստ սահմանված կարգի` ծառայության կարգավարն իրավունք ունի նույն հեռախոսահամարից եկած զանգին երեք անգամ պատասխանելուց հետո անջատել մյուս զանգերը, եթե ահազանգողը չի հայտնում արտակարգ իրավիճակի կամ մարդու կյանքին, ունեցվածքին սպառնացող դեպքի մասին և զուր զբաղեցնում է կարգավարին հատկացված հեռախոսային գիծը:
 Սա` Հայաստանում: Իսկ ԱՄՆ-ում կեղծ զանգերի հեղինակները խիստ պատժի են ենթարկվում: Եթե քաղաքացին այդ հեռախոսահամարը հավաքել է` առանց լուրջ պատճառի կամ պարզապես կատակելու մտադրությամբ, ապա նրան խոշոր տուգանք է սպասում և անգամ` բանտարկություն: Ամերիկյան 911 ծառայության պատմությունը լի է նման անհեթեթ դեպքերով: Բայց իհարկե` տուգանքը բոլորի համար չէ, որ գործում է: Օրինակ` մի անգամ ամերիկացի հնգամյա Ջոնին զանգահարելով 911` օպերատորին խնդրել էր օգնել իրեն մաթեմատիկայի տնային առաջադրանքը լուծելու համար: Տղային սաստելու կամ հեռախոսն անջատելու փոխարեն կարգավարը օգնել է նրան` լուծել է խնդիրը: Հայաստանում գործող 911 ծառայության պատմության մեջ նման դեպքեր դեռ չեն գրանցվել, բայց բազմաթիվ ահազանգեր են եղել ծխնելույզի, օդատար խողովակում կամ երկու առարկաների արանքում մնացած փողոցային կենդանիներին փրկելու մասին: Սակայն ծառայության կարգավարները միշտ չեն արձագանքում նման ահազանգերին, միայն այն դեպքերում, եթե կենդանիների փրկության գործընթացը չի վնասի որևէ մեկի մասնավոր սեփականությունը:
 «Եթե մասնավոր սեփականություն համարվող որևէ օբյեկտ է կենդանու արգելափակման պատճառը` չենք կարող միջամտել, մինչև սեփականատերը թույլ չտա, քանի որ օրինակ խողովակի մեջ մնալու դեպքում ստիպած ենք քանդել տվյալ շենքի պատը: Իսկ բնակիչները հաճախ դա թույլ չեն տալիս»,- ասում է Հովհաննես Խանգելդյանը: Համենայնդեպս եթե ծառայության գործունեությունն ուղղված է քաղաքացիների կյանքին սպառնացող վտանգների դեմ պայքարելուն, նրանց բնականոն կենսակերպն ապահովելուն, ապա արժե մտածել, թե ինչ հետևանքներ կլինեն, եթե կենդանին սատկի օդատար կամ ծխատար խողովակի մեջ, և դին հենց այնտեղ էլ քայքայվի:
 Կենցաղային բնույթի զանգերը բազմաթիվ են` որևէ շենքի տանիքից ինչ-որ բան է կախված և կարող է անցորդների գլխին ընկնել, կոյուղու խողովակն է պայթել, և ջուրը լցվում է նկուղ, դռան կողպեքը փակվել է, իսկ բանալին մնացել է բնակարանում, կորել է կամ կողպեքի մեջ կոտրվել: Նման դեպքերում քաղաքացիներն առաջին հերթին զանգահարում են 911: Եթե բնակարանում արտակարգ իրավիճակ առաջացնող պատճառ չկա` բնակարանի դուռը բացելու համար ծառայության աշխատակիցը խորհուրդ է տալիս դիմել համատիրությանը կամ արհեստավորի: Բայց եթե բնակարանում գազօջախը միացված է կամ այնտեղ միայնակ տարեց է ապրում և հարևանները նկատում են, որ մի քանի օր նա տանից դուրս չի գալիս, դուռը չի բացում` ծառայության օպերատիվ խումբն անվարան մեկնում է դեպքի վայր: Ցավոք, հաճախ ահազանգերն ուշացած են լինում:
Պարոն Խանգելդյանի հավաստմամբ այն զանգերը, որոնք իրոք առնչվում են արտակարգ դեպքերին, շատ չեն: Դրանք հիմնականում հրդեհների, ճանապարհատրանսպորտային պատահարների մասին ահազանգեր են: Ընդ որում դրանցից շատ քչերին է հնարավոր լինում օպերատիվ արձագանքել, քանի որ ահազանգում են հիմնականում ուշացած: Հատկապես ամռանը շատ են հրդեհների և ճանապարհատրանսպորտային պատահարների վերաբերյալ զանգերը, իսկ ձմռանը հրդեհներին զուգահեռ գերակշռում են հանրապետության տարբեր վայրում, ավտոճանապարհներին ձնաբքի մեջ կամ մերկասառույցի պատճառով արգելափակված տրանսպորտային միջոցներին վերաբերող զանգերը: Վերջին շաբաթվա ընթացքում 911-ի կարգավարները 70 հրդեհի և վեց ճանապարհատրանսպորային պատահարի մասին ահազանգ են ստացել: Ավելի հազվադեպ են պայթյունի, փլուզման մասին ահազանգերը: Անցած տարի 11 087 արտակարգ դեպք է գրանցվել, որոնց մեծ մասը` ճգնաժամային կառավարման կենտրոնում մնացածը` ծառայության մարզային կարգավարական կետերում: Պատահում է նաև, որ արտակարգ դեպքի մասին ահազանգի հետքերով մեկնելիս օպերատիվ խումբը հրդեհի փոխարեն հալեցվող մազութ է հայտնաբերել կամ որևէ շենքի տանիքին խորոված են անելիս եղել, և բարձրացող ծուխը խուճապ է առաջացրել և տեղիք տվել մտածելու, թե հրդեհ է բռնկվել, նա էլ առանց հավաստիանալու` անմիջապես զանգահարել էր փրկարարներին: Նման կեղծ զանգերին արձագանքելու համար օպերատիվ խումբն ապարդյուն ժամանակ և միջոցներ է վատնում, որոնք կարող էր օգտագործել իրական ահազանգի հետքերով գնալու համար: Ուստի որևէ պատահարի մասին տեղեկացնելուց առաջ նախ հարկավոր է դրանում համոզվել:
 Որքանո՞վ է արդյունավետ և արդարացված 911 ծառայության գործունեությունը` մեր հանրապետությունում: Իհարկե` այն նոր է ներմուծվում մեր կենցաղ և բավական ժամանակ կանցնի` մինչ մարդիկ հասկանան ծառայության բուն նպատակն ու այն կօգտագործեն բնակչության պաշտպանվածության աստիճանը տարբեր իրավիճակներում բարձրացնելու համար:
 Ծառայությունն օրեցօր կատարելագործվում է: Կառուցվածքային փոփոխությունների և տեխնիկական ու տեխնոլոգիական ժամանակակից միջոցների ներդրման շնորհիվ քառակի մեծացել է սպասարկման գործընթացների արդյունավետությունը: Եթե նախկինում ծառայությունում երկու կարգավար էր աշխատում` այժմ նրանք ութն են, աշխատանքը վերահսկում է ավագ կարգավարը: Դրա շնորհիվ երկու ահազանգերի փոխարեն այժմ ութ միաժամանակյա ահազանգ է սպասարկվում և ապահովվում է դրանց արագ արձագանքումը: Կարգավարների hաստիքային գործառույթները վերաբաշխվել են. նախկինում միայն ավագ կարգավարն էր կարողանում արձագանքման կազմակերպման որոշում կայացնել, այժմ ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիայում եռամսյա պարտադիր դասընթացներ և ստաժավորում անցնելուց հետո ութն էլ լիազորված են նման որոշումներ կայացնել: Աստված մի արասցե, եթե դուք արտակարգ իրավիճակների ականատես եք դարձել կամ դեպքն անձամբ ձեզ հետ է տեղի ունեցել` ժամանակին ահազանգելու դեպքում ճգնաժամային կառավարման կենտրոնի աշխատակիցները շատ արագ և օպերատիվ կհասնեն օգնության, բայց դրա համար հարկավոր է 911 զանգահարելով` հակիրճ ու ճշգրիտ նկարագրել հասցեն, քանի որ տարբեր պատճառներով հեռախոսակապը կարող է անվերադարձ ընդհատվել, և դեպքի վայրը կմնա անհայտ: Իսկ մինչ խումբը կհասնի օգնության` փորձառու և բարեհամբույր կարգավարները իրենց խորհուրդներով կփորձեն հոգեպես սատարել ձեզ: