Ինչպիսի՞ն կլինի 2012 թվականը՝ մեր տարածաշրջանի համար. այս հարցը մտահոգում է շատ փորձագետների, լրագրողների, քաղաքական գործիչների ու քաղաքագետների: Իր կանխատեսումներն է հայտնում IzRus պորտալի խմբագիր, տարածաշրջանի հարցերով փորձագետ Ալեքսանդր ԳՈԼԴԵՆՇՏԵՅՆԸ (Իսրայել): - Այս տարի կավարտվի՞, և դա տարածաշրջանում ի՞նչ կփոխի:
- Ներկա պահին մենք տեսնում ենք, որ արաբական գարունը վեր է ածվել«մահմեդական ձմռանե, ու թե ինչքան կտևի այդ ձմեռը` ոչ ոք չգիտի: Մենք տեսնում ենք, որ Լիբիայում ամենաթողություն է, Եգիպտոսում անհասկանալի է, թե ով էլ գալու իշխանության, և որոշ մահմեդականներ արդեն հայտարարում են, որ Իսրայելի հետ խաղաղ հարաբերություններ չեն պահպանելու: Հետևանքները կարող են անկանխատեսելի լինել նաև Սիրիայում՝ Ասադի վարչակարգի տապալման դեպքում: Այդ երկրներից յուրաքանչյուրում կան շատ դավանանքներ, շատ տարբեր ժողովուրդներ, և հենց վարչակարգը տապալվում է՝ այնտեղ քաոս է սկսվում: Մի խոսքով` այս կամ այն երկրի անկայունությունը ոչ մի լավ բան չի խոստանում ոչ տվյալ երկրին, ոչ էլ ընդհանուր տարածաշրջանին: Իսկ թե երբ կավարտվի այդ ամենն ու ինչ կլինի հետագայում` կանխատեսելը շատ դժվար է:
- Պարոն Գոլդենշտեյն, Իրանի վրա հարձակումն ի՞նչ հետևանքներ կարող է ունենալ, այդ թվում Հարավային Կովկասի համար:
- Հետևանքները կարող են շատ անկանխատեսելի լինել և կարծում եմ, ոչ ոք շահագրգռված չէ, որ իրադրությունն անկայունանա: Պատերազմ նշանակում է նավթի մատակարարման դադարեցում, փախստականներ, ավերածություններ... Ինչ վերաբերում է Հարավային Կովկասի տարածաշրջանին, ապա այստեղ կարող է սկսվել Իրանից ադրբեջանցի փախստականների հսկայական ներհոսք` դրանից բխող բոլոր հետևանքներով:
- Ինչո՞վ եք բացատրում այն փաստը, որ Թել Ավիվը Բաքվի հետ շատ ավելի ջերմ հարաբերություններ է պահպանում, քան Երևանի ու նույնիսկ Թբիլիսիի: Ձեր կարծիքով սա միայն տնտեսական նկատառումներո՞վ է բացատրվում, թե ուրիշ պատճառներ էլ կան:
- Այս հարցում շատ գործոններ դերակատարում ունեն: Նախևառաջ՝ Ադրբեջանն Իսրայելի համար ամենաբարեկամական մահմեդական պետությունն է, ինչպեսև Ղազախստանը: Դա շատ կարևոր է բարոյական առումով, քանի որ Իսրայելը թշնամիներ շատ ունի, իսկ բարեկամ` քիչ, առավել ևս մահմեդական աշխարհում: Ադրբեջանն Իսրայելի համար նավթի ամենախոշոր մատակարարն է: Ճշգրիտ տվյալներ ոչ ոք չգիտի, բայց երկրի նավթի մոտավորապես 25-30 տոկոսը Բաքվից է գալիս: Կա նաև փոխշահավետ ռազմատեխնիկական համագործակցություն:
Վրաստանի հետ Իսրայելը բավականին ջերմ հարաբերություններ ուներ մինչև 2008 թ.«օգոստոսյան պատերազմըե: Դրանից հետո ստեղծվեց տպավորություն, որ Վրաստանի նախագահն այդքան էլ համարժեք վարքագիծ չունի: Իսկ ուրիշ էլ ի՞նչ կարելի է ասել մի մարդու մասին, ով պատկերավոր ասած` փայտով բզում է արջին, իսկ հետո զարմանում, որ արջը կարող է նաև պատժել... 2008 թ. օգոստոսից հետո արևմտյան շատ առաջնորդներ հասկացան, որ Ռուսաստանի հետ հարաբերություններ փչացնելու մեծ վտանգ կա և որ իրենք գործ ունեն մի նախագահի հետ, ով երիտասարդ է, կիրթ, հմայիչ, հոյակապ անգլերեն է խոսում, բայց անկանխատեսելի է: Անկանխատեսելի խաղացողներ ոչ ոքի պետք չեն: Այնպես որ կարծում եմ՝ արևմտյան բոլոր երկրները սառել են Թբիլիսիի հանդեպ:
Ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա Իսրայելը որևէ պատճառ չունի նրա հետ թշնամանալու, և այդ պատճառով էլ մենք թշնամիներ չենք: Բայց մենք նաև մտերմանալու առանձնահատուկ պատճառներ չունենք: Ի վերջո սա realpolitik է և հասկանալի է, որ Հայաստանը մի երկիր է, որը չունի էներգակիրներ և այդ պատճառով էլ ստիպված է համագործակցել Իրանի հետ: Բնականաբար դա մեզ չի կարող ուրախացնել: Մեզ համար բնականաբար հասկանալի է, որ Հայաստանի հետ չափազանց շատ մտերմանալու դեպքում Իսրայելը կարող է կորցնել Ադրբեջանի նման դաշնակցին: Տվյալ պահին մենք չենք կարող մեզ նման շռայլություն թույլ տալ և պարզապես ընտրում ենք, թե ում հետ բարեկամանալն է շահավետ: Սա ընդամենը քաղաքականություն է` զուրկ որևէ զգացմունքայնությունից: Հայաստանի հետ մենք տարաձայնություններ չունենք, բայց ընդհանուր շահեր էլ չունենք: Մենք ձեր երկրի հետ հավասար, ջերմ հարաբերություններ ենք պահպանում դիվանագիտական մակարդակում: Հայաստանի և Իսրայելի հարաբերությունները հիշեցնում են հեռավոր հարազատների հարաբերությունները, որոնց հետ թշնամություն անել պետք չէ, բայց և շատ սերտ հարաբերություններն էլ ձեռնտու չեն:
- Կարծիք կա, թե Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ Քնեսետում սկսված լսումները հայկական լոբբիի հաղթանակն է: Այդպե՞ս է:
- Իսրայելում ըմբռումով են մոտենում այս հարցին, ավելին` մեր հասարակության անդամներից շատերն աջակցում են Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանը: Բայց՝ միայն ժողովուրդն ու լրագրողները: Իսկ քաղաքական գործիչները բնավ չեն ձգտում դրան, չնայած հրաշալի հասկանում են, որ բարոյական իմաստով պետք է ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը` իրողություն, որն Իսրայելում շատ քչերն են ժխտում: Խնդիրն այն է, որ Թուրքիան շատ կոշտ է արձագանքում: Մենք տեսանք, թե ինչպես Անկարան արձագանքեց ֆրանսիական օրինագծին: Իսրայելը Ֆրանսիա չէ, մեր պետությունը չունի ոչ Ֆրանսիայի միջոցները, ոչ էլ միջազգային ասպարեզում նրա դիրքը: Անկարայի պատասխան գործողությունները կարող են դաժան լինել: Մասնավորապես Թուրքիան կարող է իսրայելական ինքնաթիռների համար փակել օդային տարածքը, ինչը մեծ հարված կլինի մեր երկրի տնտեսությանը, հնարավոր են թուրքական ռազմանավերի նոր սադրանքներ և այլն: Բանն այն է, որ Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանը ձգտում է ինքնահաստատվել Իսրայելի հաշվին, դա նրա կշիռն իսլամական աշխարհում կմեծացնի:
Հասկանալի է, որ Էրդողանը նյարդայնանալու շատ պատճառներ ունի. Եվրոպան շարունակում է անտեսել Թուրքիային, Ֆրանսիան բավականին հստակորեն ցույց տվեց, թե ինչպես է վերաբերվում է թուրքական սպառնալիքներին, Սիրիայի հետ հարաբերությունները լավ չեն, քրդերը չեն հանգստանում...
Այդուհանդերձ թուրք-իսրայելյան տնտեսական կապերը մնում են գրեթե նախկին մակարդակին` գուցե բացառությամբ զբոսաշրջության: Ահա այսպիսին է ներկա իրադրությունը:
